Το χιλιάρικο του 1970 … όπως δεν το είδατε ποτέ!

Το γνωστό σε όλους μας, πανέμορφο χιλιάρικο του 1970 υπήρξε ένα αρκετά δυνατό χαρτονόμισμα στα πρώτα χρόνια της ζωής του, χάνοντας ομως αρκετά με το πέρασμα των καιρών την αξία του λόγω του πληθωρισμού. Η κυκλοφορία του ξεκίνησε το 1971 και συνεχίστηκε μέχρι και τα μέσα του 1990 οπου τελικά αποσύρθηκε.

afrodith

Πρόκειται για ένα πολυσυζητημένο χαρτονόμισμα με πολλές …. ιδιαιτερότητες, που κατα καιρούς μας έχει δημιουργησει πλήθος αποριών (!), κάποιες απο τις οποίες θα σχολιάσουμε στο άρθρο μας αυτό!

απορία 1η

Δίας ή … Ποσειδώνας;

Στην κύρια όψη του τύπου κυριαρχεί η μορφή του Δία του Αρτεμισίου. Ή τουλάχιστον… αυτό (ΖΕΥΣ) επιλέχτηκε να αναγραφεί επάνω στο χαρτονόμισμα, παρόλλο που οι απόψεις των ειδικών διίστανται για το εαν το χάλκινο αγάλμα των μέσων του 5ου π.Χ. αιώνα που βρέθηκε στο Αρτεμίσιο αναπαριστά πράγματι τον θεό Δία ή… τον θεό Ποσειδώνα!

zeus_of_artemision_copper_ca-_460_b-c-_3472025202
Πηγή https://commons.wikimedia.org

Το μόνο βέβαιο είναι πως το αρχαίο θέατρο που διακρίνεται στο μέσον της όψης είναι αυτό της Επιδαύρου! Σε αυτό, δέν φαίνεται να διαφωνεί κανένας!

απορία 2η

Να ‘ναι άραγε η … Μπουμπουλίνα;

Μήπως η κ. Μαρία Στίνη;

ή μήπως η … κ. Αικατερίνη Παούρη;

Στην πίσω πλευρά, το πανέμορφο λιμάνι της Ύδρας και η περιβόητη κοπέλα με την παραδοσιακή φορεσιά του νησιού.

piso

Αρκετοί ήταν οι Έλληνες που απέφυγαν να προβληματιστούν πραγματικά για την ταυτότητα της νεαρής και προτίμησαν την εύκολη και συνηθισμένη οδό του… «ετσι είναι αν έτσι νομίζετε».

«Η Μπουμπουλίνα!» απεφάνθη ο λαός!

Καθόλου άδικος βέβαια ο συνειρμός καθώς Υδραία και η Μπουμπουλίνα, τσεμπέρι στα μαλλιά και η Μπουμπουλίνα, ήρθε και … έδεσε λοιπόν το γλυκό και ιδού η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα επάνω στο χιλιάρικο των Ελλήνων!

Δέν ήταν όμως μόνο η Μπουμπουλίνα που διεκδίκησε σθεναρά την θέση της επάνω στο περιπετειώδες χιλιάρικο.

Για αρκετά χρόνια, η κυρία Αικατερίνη Παούρη, Υδραία, ισχυριζόταν πως η μακέτα του χιλιάρικου απεικόνιζε την ίδια, μέσα απο πίνακα ζωγραφικής στον οποίο είχε ποζάρει σε νεαρή ηλικία! Ο κ. Ιωάννης Στίνης όμως ο οποίος είχε φιλοτεχνήσει την μακέτα του χιλιάρικου διέψευδε την κ. Παούρη, δηλώνοντας πως η κυρία του ήταν άγνωστη αλλα και πως δεν είχε δεί ποτέ του τον πίνακα στον οποίο η κυρία Παούρη ισχυριζόταν πως απεικονιζόταν!

Το θέμα είχε απασχολήσει τις εφημερίδες και τις τηλεοράσεις για κάποιο διάστημα. Μάλιστα, στα τέλη του 1986 και όταν η κυρία Παούρη απεβίωσε, η εφημερίδα «Ποντίκι» ανακοίνωσε τον θάνατο της Υδραίας κυράς μέσα απο άρθρο για «τον χαμό της αρχόντισσας της Ύδρας που, αν και άγνωστη σε εμάς, περνούσε καθημερινά απο τα χέρια μας, μεσα απο το χαρτονόμισμα των χιλίων Δραχμών!»

532656_358865950831055_2089196534_n

Λίγο καιρό αργότερα, ο κ. Στίνης αποκάλυψε την πλήρη αλήθεια. Η μακέτα την οποία εκείνος δημιούργησε απεικόνιζε την … 17χρονη τότε κόρη του, Μαρία Στίνη, ντυμένη με την παραδοσιακή φορεσιά του νησιού, φορεσιά την οποία δανείστηκε απο το Μουσείο Μπενάκη κατα την προκήρυξη του διαγωνισμού για την μακέτα του χιλιάρικου.

cf83cf85cebbcebbceb5cebacf84ceb9cebacebfcf82-cebacebfcf83cebccebfcf82

Η φωτογραφία της έφηβης Μαρίας Στίνη που κέρδισε τον διαγωνισμό παραλλάχτηκε ελαφρώς απο τον ίδιο και το τελικό αποτέλεσμα αποτέλεσε την μακέτα εκείνη που τελικώς χαράχθηκε και κόσμησε το περιβόητο χιλιάρικο!

απορία 3η

σειρά 01. Αφροδίτη ή … Έφηβος;

Οι εκπλήξεις του χιλιάρικου του 1970 δεν σταματούν εδώ. Για τους συλλέκτες μάλιστα, οι εκπλήξεις μόλις τώρα αρχίζουν!

Για την εκτύπωση των χαρτονομισμάτων του τύπου στο ΙΕΤΑ αποφασίστηκε να χρησιμοποιηθεί, εκτός απο το χαρτί με υδατόσημο την κεφαλή του «Εφήβου των Αντικυθήρων» που χρησιμοποιούνταν ήδη απο το 1964 στα ελληνικά χαρτονομίσματα, και το απόθεμα χαρτιού που υπήρχε ως περίσσεμα απο την προηγούμενη – και ίδιων διαστάσεων (81 x 158 mm) με αυτήν του 1970- έκδοση των χιλίων Δραχμών της ΤτΕ, αυτής του 1956, χαρτί με υδατόσημο την κεφαλή της «Αφροδίτης της Κνίδου». Η απόλυτη συμβατότητα στις διαστάσεις του επικείμενου νέου τύπου των χιλίων Δραχμών με εκείνες του προηγούμενου ευνοούσε την ιδέα της αξιοποίησης του παλιού στόκ χαρτιού με την χρησιμοποίηση του μέχρι οριστικής πλέον εξάντλησης στον νέο τύπο.

Τα πρώτα φύλλα απο εκείνα που εκτυπώθηκαν ανήκουν στο στόκ απο το παλιό χαρτι, αυτό με την Αφροδίτη στο υδατόσημο. Μόλις το απόθεμα απο το παλιό χαρτι εξαντλήθηκε, νέα φύλλα χαρτονομισμάτων συνέχισαν να εκτυπώνονται στο σύνηθες για την εποχή χαρτί, αυτο με το υδατόσημο του Εφήβου.

Το μεγάλο ενδιαφέρον ανήκει στην συνέχεια, αφού κατα την αρίθμηση των πρώτων σειρών των χαρτονομισμάτων, αυτών των σειρών 01Α εως και 01Ο, τα πρώτα αριθμημένα 860.000 χαρτονομίσματα κάθε μίας απο τις δεκαπέντε αυτές σειρές της 01 καταλήγουν να είναι εκείνα τα χαρτονομίσματα που είχαν εκτυπωθεί στο παλιό χαρτί (Αφροδίτη), ενω τα χαρτονομίσματα με αριθμούς απο 860.001 έως και 999.999  κάθε μιάς απο τις δεκαπέντε αυτές σειρές της 01 καταλήγουν να είναι εκείνα τα χαρτονομίσματα απο το τρέχον χαρτί της εποχης, αυτό με τον Έφηβο, το οποίο είχε προστεθεί στον σωρό των φύλλων για να συνεχιστεί η παραγωγή των χαρτονομισμάτων.

Η σειρά 01 με τις δεκαπέντε σειρές γραμμάτων της (01Α έως και 01Ο) εκδόθηκε συνολικά σε 15 εκατομμύρια αντίτυπα. Ο κ. Φυσίκας στον κατάλογο του δίνει τιράζ 12.900.000 για τα χαρτονομίσματα με το υδατόσημο Αφροδίτη. Μέσα λοιπόν σε όλα αυτά τα συνολικά δεκαπέντε εκατομμύρια χαρτονομίσματα της 01, στην συντριπτική πλειοψηφία των οποίων συναντάται το υδατόσημο Αφροδίτη, «κρύβονται» και εκείνα τα μόλις δυο εκατομμύρια χαρτονομίσματα (140 χιλιάδες μόνο κομμάτια για κάθε μία απο τις δεκαπέντε σειρές της 01), με αριθμούς πάνω απο τις 860.000 και μέχρι τις 999.999, χαρτονομίσματα που ανήκουν μεν στην 01, έχουν όμως τον Έφηβο (!) ως υδατόσημο.

karniaoutakis_collection
Ένα ζευγάρι της Ο1Ν, με αριθμούς 127123 (Αφροδίτη) & 913630 (Έφηβος) απο την συλλογή του συντάκτη

Πρόκειται για μια «κρυφή» σπανιότητα των νεοελληνικών χαρτονομισμάτων που μόνο η προσεκτική μελέτη των σειριακών αριθμών και η παρατηρητικότητα μπορεί να αποκαλύψει, κάτι στο οποίο δέν θα ήμουν σε θέση να εστιάσω εαν δέν είχα τα στοιχεία εκείνα απο την εργασία του κ. Φυσίκα στα χέρια μου! Σε επικοινωνία που είχα πρόσφατα με τον φίλο συγγραφέα πληροφορήθηκα πως το θέμα ειχε αναδειχθεί παλαιότερα σε άρθρο του κ. Α. Ιατρού στο περιοδικό «Νομισματικά Χρονικά», άρθρο στο οποίο -εξετάζοντας και παραθέτοντας αρκετά χαρτονομίσματα- ο κ. Ιατρού καταλήγει στο συμπέρασμα πως το σημείο της αρίθμησης επάνω στο οποίο έχουμε την αλλαγή απο το παλιό στο καινούργιο χαρτί, άρα και στο υδατόσημο απο Αφροδίτη σε Έφηβο, είναι σε όλα τα γράμματα της σειράς 01 οι 860.000.

Τα περισσότερα απο τα σπάνια αυτά χαρτονομίσματα των σειρών 01 που φέρουν το υδατόσημο με τον Έφηβο ειναι βέβαιο πως έχουν περάσει απαρατήρητα. Μάλιστα, οι περισσότεροι συλλέκτες, μήν έχοντας ποτέ δεί κάποιο χαρτονόμισμα των σειρών 01 να φέρει υδατόσημο τον Έφηβο συνέχισαν να διατηρούν την εντύπωση πως τα χαρτονομίσματα των σειρών 01 φέρουν όλα ανεξαιρέτως το υδατόσημο Αφροδίτη!

Το συμπέρασμα ειναι πως στην σειρά 01 ανήκουν χαρτονομίσματα και των δύο τύπων υδατοσήμου!

Οποιοδήποτε χαρτονόμισμα των σειρών 01 με αριθμό πάνω απο τις 860.000, έχει τον Έφηβο ως υδατόσημο και όχι την Αφροδίτη. Όσοι έχετε ήδη κάποια Αφροδίτη, παρατηρήστε πως ο αριθμός της είναι κάποιο νούμερο κάτω απο τις 860.000.

liogris1
Ένα ακόμα εντυπωσιακότερο ζευγάρι, με κοντινότερα νούμερα  (685342 & 880550) της σειράς 01Δ, απο την συλλογή του κ. Σπύρου Λιόγρη

Ψάξτε καλά λοιπόν μέσα στους σωρούς με τα κυκλοφορημένα χιλιάρικα σας για κάποιον Εφηβο των σειρών 01 και, εάν βρείτε, να είστε βέβαιοι πως κρατάτε στα χέρια σας ένα αρκετά δύσκολο και ιδιαίτερο χαρτονόμισμα.

Πηγες

Ευάγγελος Φυσίκας – «ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΧΑΡΤΟΝΟΜΙΣΜΑΤΩΝ 1822-2002»,  περιοδικό «Νομισματικά Χρονικά» τεύχος 9, 1990, περιοδικό «Συλλεκτικός κόσμος» Μάρτιος 1987, τεύχος 76, εφημερίδα «Ποντίκι» 5-12-1986 , https://commons.wikimedia.org

Το xartomoutro ευχαριστεί θερμά τους καλούς φίλους κ. Σπύρο Λιόγρη και κ. Ευάγγελο Φυσίκα για τις πολύτιμες πληροφορίες και την ευγενική παραχώρηση μέρους του υλικού που δημοσιεύεται στο άρθρο αυτό.

Πηγή: Χαρτόμουτρο