Τα επίθετα Σκιοφυλάκης και Βασιλάκης στους Σφακιώτες και το Συμβόλαιο του 1681 στον Κάβαλο, έρευνα του Θοδωρή Γεωργάκη

Διαβάστε την εμβριθέστατη έρευνα του Θεόδωρου Γεωργάκη.

Aν εμβαθύνει και εντρυφήσει ο αναγνώστης στους δύο τόμους ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΛΕΥΚΑΔΟΣ, δημιούργημα μοναδικής ιστορικής αξίας του κορυφαίου ιστορικού μας Πάνου Ροντογιάννη, μέσα σ’ αυτούς τους τόμους δεν θα δει απλά την ιστορία του νησιού μας, από αρχαιοτάτων χρόνων , να παρελαύνει μπροστά στα μάτια του, με μοναδική αξιόπιστη μορφή, όπως μόνο ο ανυπέρβλητος Πάνος Ροντογιάννης παρουσιάζει, αλλά, συγχρόνως μπορεί να αλιεύσει, επιμέρους … λεπτομέρειες, που αφορούν συγκεκριμένες περιοχές της Λευκάδος, λεπτομέρειες, που σε πρώτη ανάγνωση, μπορεί να περάσουν απαρατήρητες, αλλά, εμβαθύνοντας κάποιος σ’ αυτές, αντιλαμβάνεται πως, είναι οι αξιοπιστότεροι μάρτυρες, για θέματα που απασχολούν τον Λευκαδίτικο κόσμο του πνεύματος. Αίφνης το θέμα της προέλευσης  και της ονομασίας των εφτά χωριών των Σφακιωτών.

Στον πρώτο τόμο του καταπληκτικού ιστορικού πονήματος του Πάνου Ροντογιάννη, ΣΤΗΝ ΣΕΛΙΔΑ 419, καταχωρείται ένα πωλητήριο συμβόλαιο του 1681 (!). Να σημειώσουμε πως, το 1681, υπάρχει ακόμη Τουρκοκρατία στην Λευκάδα, αφού αυτή ελευθερώθηκε το 1684, τρία χρονιά μετά, απ’ τον Ενετό Μοροζίνι. Το συμβόλαιο  αυτό καταρτίζεται στον μαχαλά Κάβαλλος των Σφακιωτών, έτσι αποκαλούνταν επί Τουρκοκρατίας στην Λευκάδα τα εφτά χωριά των Σφακιωτών, μαχαλάδες, (Λαζαράτα, Κάβαλλος, Πινακοχώρι, Σπανοχώρι, Ασπρογερακάτα, Πρεμεντικός , Βουνί), μαχαλάδες του μεγάλου χωριού με την γενική ονομασία Σφακιώτες, για την προέλευση και ονομασία των οποίων υπάρχουν δύο διαφορετικές απόψεις.

Το περίπτερο στον Κάβαλλο

Φρονούμε πως τα στοιχεία αυτού του συμβολαίου, θεμελιώνουν και τεκμηριώνουν την επικρατούσα, από αιώνων και μεταφερόμενη από γενιά σε γενιά, άποψη, παράδοση και τον υπερήφανο αυτοπροσδιορισμό των κατοίκων των εφτά χωριών, στοιχεία, σύμφωνα με τα οποία, η ονομασία είναι πατριδωνυμική και όχι τοπωνυμική. Προέρχεται δε από Σφακιώτες απ’ τα Σφακιά της Κρήτης , οι οποίοι έφτασαν στην ενδοχώρα της Λευκάδος, εκδιωγμένοι απ’ τους καταχτητές της Κρήτης Ενετούς, περί το μέσον του 15ου αιώνα. Γιατί, μέχρι το 1900, οι σημερινοί Σφακιανοί, ονομάζονταν και αυτοί Σφακιώτες, όπως προκύπτει απ’ τις παρακάτω ιστορικές πηγές: (1. Κ. Σάθα: <<ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΕΛΛΑΣ. ΣΕΛΙΔΑ 363>>  2. Κ. Βοβολίνη: <<Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ. ΣΕΛΙΔΑ 127>>. 3. Κ. Σιμόπουλου: <<ΞΕΝΟΙ ΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. ΣΕΛΙΔΑ 120>>. 4. Γ. Δαλιδάκη: <<ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΣΦΑΚΙΩΝ>>)

Στη ρούγα στο Σπανοχώρι με τη βαρέλα στο κεφάλι

Αυτή ακριβώς την μακραίωνη παράδοση και τον υπερήφανο αυτοπροσδιορισμό, έρχεται, πιστεύουμε, το συμβόλαιο του 1681, να επιβεβαιώσει έτι περισσότερο, όπως θα επιχειρήσουμε να αποδείξουμε παρακάτω. Σ’αυτή μας την προσπάθεια οδηγός θα είναι τα επίθετα που αναφέρονται στο συμβόλαιο και τα οποία αποδεικνύουν με τρόπο αποθεωτικό πως, στους Σφακιώτες, δεν υπάρχουν μόνο τα τρία χαρακτηριστικά Κρητικά επίθετα με κατάληξη σε –ακης, (Γεωργάκης, Κουνιάκης, Καρφάκης), αλλά και τα επίθετα ΣΚΙΟΦΥΛΑΚΗΣ, ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ. Ακόμη. Στα γειτονικά με τους Σφακιώτες χωριά, υπάρχουν, στην  Καρυά το ΤΣΟΪΛΑΚΗΣ και στον Αλέξανδρο το ΜΑΡΑΚΗΣ!!! Συνολικά επτά Κρητικά ονόματα σε μια χούφτα γης…

Στο καφενείο στο Πινακοχώρι.

Απλά και εισαγωγικά να απευθύνουμε το καταλυτικό ερώτημα προς τους υποστηρικτές της άλλης άποψης, που μιλά για… κάποια περιοχή με το όνομα Ασφακία, η οποία, μάλιστα κανείς δεν τεκμηριώνει σε ποιο σημείο των Σφακωτών και πότε υπήρξε, απλά την αφήνουν αυθαίρετα  να αιωρείται σε διάφορα σημεία! Κοντά στον Αϊ Γιάννη στο Λιβάδι κάποιοι, άλλοι στις Παγωμένες και στα Καρκαμπέτσα του Καβάλλου, άλλοι πάνω απ’ τ’ Ασπρογερακάτα, άλλοι στην περιοχή Κουρκουμέλη στα Λαζαράτα, και άλλοι …όπου τους εξυπηρετεί!!! Στους υποστηρικτές αυτού του δανεικού όρου περί Ασφακίας, <<προϊόν ανάγκης>> τον χαρακτηρίζει και ο Πάνος Ροντογιάννης, (ΤΟΜΟΣ  Α. ΣΕΛΙΔΑ  422), θα απευθύνουμε το καταλυτικό, λοιπόν ερώτημα:  Πως είναι δυνατόν, σε μια σπιθαμή γης και, μάλιστα εκτός Κρήτης,  να υπάρχουν έπτά Κρητικά ονόματα;

Aς προχωρήσουμε όμως στην παρουσίαση του πολυσήμαντου, για τους Σφακιώτες, συμβολαίου και θα ακολουθήσει ο σχολιασμός μας.

ΤΟ ΠΩΛΗΤΗΡΙΟ.

<< Αντίγραφο μεταφρασμένο  στην Ελληνική,  1681  12 Μαίου, με την παρούσα γραφή ομολογούν  οι Γιαννούτσος και Γεωργάκης  αδελφοί  Γεωργάκη, ο Χριστόδουλος Ασπρογέρακας, ο Παναγιώτης Λάζαρης,  ο Σταμάτης  Λάζαρης, ο Σταμάτης Κατσάνγκας και ο Παναγιώτης Σταματέλος, δημογέροντες του χωριού Σφακιώτες, ότι  πουλήσανε στο Στάμο Ζαμπέλη ένα κομμάτι γής στη θέση ΒΑΣΙΛΑΚΗ, κοντά στου Μοσχομπέκιου Ρεσούλι στην Ξυλογαϊδάρα στο Χαρκιά, όπως ευρίσκεται καλό ή κακό (ήμερο ή άγριο) αντί ρεαλίων 8 και ένα  cuareto (τέταρτο)  και από σήμερα ο ειρημένος Ζαμπέλης μπορεί να είναι κύριος απόλυτος του άνω ειρημένου χωραφιού και οι ειρημένοι δημογέροντες υποχρεούνται  να το διατηρούν εσαεί στην παρούσα κατοχή. Οι παρόντες μάρτυρες Ζαφείρης Κατσάνγκας, ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ  ΣΚΙΟΦΥΛΑΚΗΣ, Σταμάτης της χήρας από το Πινακοχώρι και Παπά-Δημήτριος Πίκολος. >>

Κρασί, κουβέντα και τσιγάρο στο μαγαζί στα Λαζαράτα.

Η μεγαλογράμματη γραφή του επιθέτου ΣΚΙΟΦΥΛΑΚΗΣ και της θέσης <<ΣΤΟΥ ΒΑΣΙΛΑΚΗ>> γίνεται σκοπίμως από εμάς, προκειμένου να καταδείξουμε την σπουδαιότητα  του γεγονότος ότι , για πρώτη φορά,  έρχεται στο προσκήνιο και τέταρτο, αλλά και πέμπτο Κρητικό επίθετο στους Σφακιώτες, στον Κάβαλλο, τα ΣΚΙΟΦΥΛΑΚΗΣ και ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ, και μάλιστα μέσα στην Τουρκοκρατία, (1681).

Σε ότι αφορά την ανάλυση του ανωτέρω Πωλητηρίου, μετά από μια σε βάθος εξέταση, οδηγούμαστε στα παρακάτω στερεότατα και αδιαμφισβήτητα συμπεράσματα:

Α. Πέραν των δημογερόντων των μαχαλάδων των Σφακιωτών που αναφέρονται στο πωλητήριο, παρίσταται μεταξύ των μαρτύρων ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΣΚΙΟΦΥΛΑΚΗΣ, προφανώς κάτοικος Καβάλλου. Δεν χωρά καμιά αμφισβήτηση, καμιά ένσταση από κανέναν… Ασφακιολογούντα, ως εκ τούτου, για την ύπαρξη και τέταρτου Κρητικού ονόματος στους Σφακιώτες, μετά τα τρία γνωστά επίθετα που εξακολουθούν να υπάρχουν και σήμερα: Γεωργάκης, Κουνιάκης, Καρφάκης!!! Το επίθετο ΣΚΙΟΦΥΛΑΚΗΣ δεν υπάρχει σήμερα, πιθανόν από έλλειψη αρρενογονίας, όπως δεν υπάρχουν και τα άλλα δύο Καβαλλισάνικα επίθετα, το ΠΙΚΟΛΟΣ, (ο ιερέας) και το ΚΑΤΣΑΓΚΑΣ, που παρίστανται και αυτοί σαν μάρτυρες στο πωλητήριο, όπως δεν υπάρχει και σήμερα το επίθετο Πρεμετινός, απ’ την Πρεμετή της Βορείου Ηπείρου, επίθετο, μάλιστα, που έδωσε το όνομά του στον ομώνυμο οικισμό των Σφακιωτών! Αυτά τα επίθετα χάθηκαν στο διάβα των αιώνων, ξεκάθαρα απ’ την έλλειψη αρρενογονίας, σε κάποια φάση.

Β. Το προς πώληση ακίνητο του Συμβολαίου βρίσκεται στην τοποθεσία <<ΣΤΟΥ ΒΑΣΙΛΑΚΗ>>. Κάτω από άλλες συνθήκες θα θεωρούσαμε πως πήρε το όνομά της αυτή η τοποθεσία από κάποιον Βασιλάκη, υποκοριστικό του μικρού ονόματος Βασίλης. Όμως μια σειρά παραγόντων μας οδηγεί στο σίγουρο συμπέρασμα πως, η περιοχή, πήρε το όνομά της, απ’ τον κάτοχό της με επίθετο Βασιλάκης.

  1. Στο βιβλίο της πρώην προϊσταμένης του Ιστορικού Αρχείου Λευκάδος, Ελένης Γράψα, με τίτλο: <<ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΑΡΜΠΑΡΙΓΟΣ. ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΝΟΤΑΡΙΟΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΥΡΑΣ>>, στις σελίδες 55, 91 και 134, του 1709, μόλις δηλαδή μια εικοσαετία μετά την κατάρτιση του συμβολαίου του Καβάλλου, (1681), βλέπουμε να δικαιοπρακτεί ο ΣΤΑΘΗΣ ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ!!! Σε μια, μάλιστα, απ’ αυτές τις συμβολαιογραφικές πράξεις είναι διάδικος με τον Αργύρη Παπαδόπουλο, απ’ την Καρυά, χωριό γειτονικό των Σφακιωτών!!!
  2. Στους Σφακιώτες και στην Λευκάδα γενικώτερα στους χρόνους που αναφερόμαστε, αλλά και σήμερα, είναι συνήθης πρακτική, κάποιες τοποθεσίες να προσδιορίζονται αποκλειστικά και μόνο απ’ το επίθετο του ιδιοκτήτη τους και όχι απ’ το μικρό τους όνομα. Λέμε χαρακτηριστικά: <<Στου Καρφάκη>>, περιοχή με δυό τρία σπίτια στο μεσοδιάστημα του δρόμου Λευκάδα – Σφακιώτες, <<Στου Πρεμεντινού>>, αναφερθήκαμε ανωτέρω γι’ αυτή την περίπτωση, <<Στου Καρυώτη>>, όπως είναι το αυθεντικό ιστορικό όνομα του γνωστού χωριού του νησιού και όχι αυτό που επικρατεί κατ΄οικονομίαν σήμερα, το <<Καρυώτες>> στον πληθυντικό. Και ένα σωρό άλλες περιπτώσεις πατριδωνυμικές!!!
  3. Η περιοχή <<<Στου Βασιλάκη>> υπάρχει ακόμη και σήμερα στον Κάβαλλο, όπως μας διαβεβαίωσε ο βετεράνος αγροφύλακας του χωριού Νώντας Κούρτης.

Μετά την παραπάνω πειστική επιχειρηματολογία, πιστεύουμε ότι, γίνεται απόλυτα κατανοητό πως, στον Κάβαλλο και στους Σφακιώτες, υπήρχε και πέμπτο στην σειρά Κρητικής προέλευσης επίθετο, με την χαρακτηριστική κατάληξη σε –ακης, το ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ, επίθετο που και αυτό εξέλειψε στο διάβα των αιώνων, λόγω, προφανέστατα, έλλειψης αρρενογονίας.

Γ. Αθροιστικά, λοιπόν, βλέπουμε στους Σφακιώτες να υπάρχουν, απ’ τα βάθη των αιώνων, πέντε (!) Κρητικής προέλευσης επίθετα με την χαρακτηριστική κατάληξη σε –ακης. Είναι τα επίθετα: Γεωργάκης, Κουνιάκης, Καρφάκης, Σκιοφυλάκης και Βασιλάκης. Σ’ αυτά τα πέντε επίθετα πρέπει να προσθέσουμε, το Κρητικό επίθετο Τσοϊλάκης στη γειτονική με τους Σφακιώτες Καρυά,, το οποίο έρχεται μέσα απ’ την Τουρκοκρατία, όπως καταγράφει ο Πάνος Ροντογιάννης (ΤΟΜΟΣ  Α. ΣΕΛΙΔΑ 407), ο οποίος Πάνος Ροντογιάννης, (ΤΟΜΟΣ Α. ΣΕΛΙΔΑ 421),αναφέρει πως, οι εκ Κρήτης προερχόμενοι κάτοικοι των Σφακιωτών, αρχικά πήγαν να μείνουν στην Καρυά, κατά την παράδοση, αλλά δεν έγιναν δεκτοί απ’ τους τότε αυτόχθονες της Καρυάς και αναγκάστηκαν να οπισθοχωρήσουν και να κατοικήσουν εκεί που βρίσκονται σήμερα οι Σφακιώτες. Ακόμη, στον γειτονικό με τους Σφακιώτες Αλέξανδρο, υπάρχει το επίσης Κρητικό επίθετο Μαράκης, όπως καταγράφεται και αυτός σε Χοτζέτι, που παρουσιάζει ο μέγιστος Πάνος Ροντογιάννης, (ΤΟΜΟΣ Α. ΣΕΛΙΔΑ 452).

Πανηγύρι στην Ανάληψητου Φρυά.

Επομένως. Σ’ έναν μικρό γεωγραφικό χώρο εννέα χωριών, τα οποία βρίσκονται στην ενδοχώρα του νησιού της Λευκάδος το ένα δίπλα στο άλλο, βλέπουμε, απ’ τα βάθη των αιώνων, να υπάρχουν συνολικά επτά (!) επίθετα Κρητικής προέλευσης με την χαρακτηριστική κατάληξη σε –ακης, τα : Γεωργάκης, Κουνιάκης, Καρφάκης, Σκιοφυλάκης, Βασιλάκης, Τσοϊλάκης, Μαράκης!!! Χωρίς να αναφέρουμε εδώ και τα άλλα Κρητικής προέλευσης ονόματα των Σφακιωτών, όπως τα Περάτης και Πετούσης, τα οποία κανείς μέχρι τώρα δεν υπολόγιζε σαν Κρητικά!!! Σε κάποια άλλη μας παρουσίαση θα μιλήσουμε με αδιάσειστα στοιχεία και γι’ αυτά τα δύο τα ονόματα, αλλά και άλλα…

Και το πελώριο ερώτημα, που απορρέει, απ’ την ανωτέρω ντοκουμενταρισμένη ιστορικά και με αδιάσειστα στοιχεία παρουσιασθείσα έρευνά μας, χρησιμοποιώντας τον τεράστιο πυλώνα των επιθέτων, είναι το εξής: Eξακολουθούν, κάποιες πλευρές, να ισχυρίζονται, ΑΚΟΜΗ, πως η ονομασία των Σφακιωτών προέκυψε τοπωνυμικά ή φυτωνυμικά απ΄την ανύπαρκτη και …δάνεια Ασφακία; Και αν επιμένουν, πως εξηγούν αυτό το μοναδικό και αποκλειστικό φαινόμενο και μάλιστα εκτός Κρήτης, να βρίσκονται τόσα χαρακτηριστικά Κρητικά επίθετα σε μόλις μια χούφτα γης;

Η δική μας ιστορική έρευνα, όπως συνοπτικά παρουσιάστηκε ανωτέρω, με ανάλυση μόνο, (και προς το… παρόν), πάνω στα επίθετα των Σφακιωτών, γιατί υπάρχει και μια άλλη εκτεταμένη έρευνά μας, στο βιβλίο μας με τίτλο: <<ΣΦΑΚΙΩΤΕΣ ΛΕΥΚΑΔΟΣ. ΤΟ ΛΙΚΝΟ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΜΑΣ>>, το οποίο κυκλοφορεί προς το παρόν μόνο ηλεκτρονικά και στο οποίο βιβλίο…πεντακοσίων σελίδων περίπου, παρουσιάζονται και οι άλλες πτυχές της έρευνάς μας, πέραν των επιθέτων, ανατρέχοντας, μάλιστα σε πηγές εκτός Λευκάδος, όπως στα Σφακιά, στην Κεφαλλονιά στην Κέρκυρα και στην Ζάκυνθο, αυτή η δική μας συνολική και τεκμηριωμένη με ιστορικές πηγές και αρχεία έρευνά μας, καταλήγει στο στέρεο συμπέρασμα και στην στέρεη και οριστική πεποίθεση πως οι ΣΦΑΚΙΩΤΕΣ ΛΕΥΚΑΔΟΣ είναι ΠΑΤΡΙΔΩΝΥΜΙΚΟ δημιούργημα!!!

Δημιουργήθηκαν οι Σφακιώτες κατά τα μέσα του 15ου αιώνα, όταν την Λευκάδα, την Κεφαλλονιά και την Ζάκυνθο κατείχε η Δυναστεία των Τόκκων, (1362 – 1479), από Κρήτες Σφακιώτες, γιατί έτσι αποκαλούνταν μέχρι το 1900 οι σημερινοί Σφακιανοί, όπως με ιστορικές αναφορές αποδείξαμε παραπάνω. Δημιουργήθηκαν, λοιπόν απ’ τους Σφακιώτες (Σφακιανούς) των Χανίων της Κρήτης, που εκδιώχθηκαν, γιατί στασίασαν ανεπιτυχώς κατά των κατακτητών της Κρήτης Ενετών και έφτασαν στα Επτάνησα, Ζάκυνθο και Κεφαλονιά αρχικά και μέσω αυτών και στην Λευκάδα.

Απ’ το 1204, που κατείχαν οι Ενετοί την Κρήτη, υπήρξαν τουλάχιστον δέκα εξεγέρσεις  των Σφακιωτών (Σφακιανών) κατά των Ενετών, το 1212, το 1217, το 1273, το 1283, και δύο φονικότατες το 1419, η επονομαζόμενη <<ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΧΡΥΣΟΜΑΛΟΥΣΑΣ>> και αυτή του 1470, ο περίφημος <<ΟΡΝΙΘΟΠΟΛΕΜΟΣ>>. Σ’ αυτές τις δύο φονικές αποτυχημένες εξεγέρσεις του 15ου αιώνα, οι Ενετοί εξεδίωξαν μεγάλο αριθμό στασιαστών Σφακιωτών, (Σφακιανών) στα Επτάνησα. Την ιστορική αυτή καταγραφή – διαβεβαίωση παρουσιάζει, απ’ την πλευρά της Κρήτης, ο μέγιστος ιστορικός των Σφακίωνν, ο Πάρις Κελαϊδής, ο οποίος, στο δίτομο έργο του, με τίτλο: <<ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΦΑΚΙΩΝ>>, στην σελίδα 551, αναφέρει ρητά πως, οι Σφακιώτες Λευκάδος, είναι δημιούργημα των βιαίως υπό των Ενετών εκπατρισθέντων Σφακιωτών  (Σφακιανών).

Η φυγή των Σφακιωτών (Σφακιανών) και γενικά Κρητών προς τα Επτάνησα  τον 15ο αιώνα, καταγράφεται και απ’τον Ζακυνθινό Ντίνο Κονόμο, στο έργο του <<ΚΡΗΤΙΚΟΙ ΣΤΗ ΖΑΚΥΝΘΟ>>, αλλά και απ’ τον Κεφαλλονίτη Γεράσιμο Πεντόγαλο στο έργο του <<ΕΠΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΛΟΝΙΑΣ ΑΠΟ ΚΡΗΤΕΣ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 15ου ΑΙΩΝΑ>>, βιβλίο που δημοσιεύθηκε στα <<ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ ΤΟΥ 4ου ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ>>. Τον 15ο αιώνα τα τρία νησιά, Ζάκυνθο, Κεφαλλονιά και Λευκάδα, κατείχε, όπως προαναφέραμε, η Δυναστεία των Τόκκων, δυναστεία που κατέβαλε εργώδης προσπάθειες να εποικήσει με νέους πληθυσμούς τα τρία νησιά και ειδικότερα την αραιοκατοικημένη Λευκάδα, που μας ενδιαφέρει, προσπάθειες τις οποίες περιγράφει ο Κερκυραίος Σπυρίδων Ασωνίτης στο έργο του <<ΤΟ ΝΟΤΙΟ ΙΟΝΙΟ ΣΤΟΝ ΟΨΙΜΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ>>. Ο δε Πάνος Ροντογιάννης, (ΤΟΜΟΣ Α. ΣΕΛΙΔΑ 334), αναφέρει, χαρακτηριστικά, πως, επί Τόκκων, υπήρξε ευρείας τάξεως πληθυσμιακή διαστρωμάτωση στην Λευκάδα, η οποία δημιούργησε σχεδόν όλα τα χωριά της, που υπάρχουν και σήμερα, πλην, φυσικά των παράλιων χωριών του Νυδριού, της Νικιάνας, της Λυγιάς και της Βασιλικής, χωριά που δημιουργήθηκαν επιγενέστερα, όταν εξέλειπε στο Ιόνιο ο φόβος και ο τρόμος των πειρατών…